Al duizenden jaren streven mensen naar de wens van eeuwige jeugd. Daarbij hebben mensen niet alleen vreemde maar ook soms levensgevaarlijke methoden in de loop der jaren uitgeprobeerd. Of het nu gaat om kwikbehandelingen, elektronentherapie of de implantatie van apenglandularen – de creativiteit kende in het verleden geen grenzen. Ook röntgen-gezichtsbehandelingen waren een tijdlang in de mode. Gelukkig weten we vandaag de dag dankzij moderne onderzoek veel meer. Terwijl vroeger veroudering slechts werd vastgesteld aan de hand van optische kenmerken of het eigen gevoel, zijn er inmiddels wetenschappelijke methoden zoals de Horvath-klok, die de biologische leeftijd objectief kunnen vaststellen.
Maar dat is nog niet alles, de wetenschap heeft aangetoond dat onze biologische leeftijd omkeerbaar is. Sommigen dromen zelfs dat we in de toekomst onze biologische klok volledig kunnen terugdraaien en daarmee (theoretisch) eeuwig kunnen leven.Ook al zijn we daar vandaag de dag nog ver van verwijderd, de onderzoek op dit gebied ontwikkelt zich echter razendsnel verder.
Hier geven we je een overzicht van dit spannende onderwerp. We leggen je uit wat het biologische van het chronologische leeftijd onderscheidt, wat de Horvath klok is, en waarom het onderzoek naar menselijke klonen een mogelijk revolutionaire toekomsttherapie heeft aangewakkerd.
Wat betekent verouderen? Oorzaken en mechanismen
Voordat we midden in de materie duiken, moeten we ons eerst bezighouden met het verouderen op zich. Want zelfs volgens de huidige stand van kennis is het proces van menselijke veroudering nog niet volledig begrepen.Wat zit er achter het verouderingsproces? Waarom zijn we in onze latere levensdecennia veel kwetsbaarder voor ziekten?
Volgens recent onderzoek zijn vooral genetische en epigenetische factoren bepalend voor het verouderingsproces bij mensen. Om de complexe mechanismen achter het ouder worden te begrijpen, hebben wetenschappers, zoals López-Otin, de Hallmarks of Aging gedefinieerd. Dit zijn de sleutelmechanismen die bijdragen aan veroudering.
Wat is de biologische leeftijd en hoe verschilt deze van de chronologische leeftijd?
De biologische leeftijd wordt niet alleen gemeten aan de hand van de maanden of jaren die een persoon leeft (dit is de chronologische leeftijd), maar verwijst naar de fysieke en mentale toestand. Dit betekent concreet: een persoon is 40 kalenderjaren oud, maar zijn biologische leeftijd kan kleiner of groter zijn dan 40.Hoe sterker de biologische leeftijd afwijkt van de chronologische leeftijd, des te jonger of ouder men op cellulair niveau is. Een baby wordt geboren met een biologische leeftijd van 0 jaar. Na verloop van tijd stijgt echter de biologische leeftijd van elke persoon.
Sommige mensen slagen erin om in de volksmond “goed voor de dag te komen”. Met andere woorden beschrijft deze uitdrukking dat hun uiterlijk jonger lijkt dan de werkelijke chronologische leeftijd. Evenzo is er het tegenovergestelde geval, waar mensen duidelijk ouder of zieker lijken dan ze eigenlijk zijn.
Wist je dat? Bij de zogenaamde Rejuvenation Olympics, een soort wedstrijd voor verjonging, is er een “Epigenetic Leaderboard”. Daar strijden deelnemers om te zien wie zijn biologische leeftijd het meest kan verlagen.Oprichter is Bryan Johnson, een biotech-ondernemer die jaarlijks meerdere miljoenen dollars investeert in verjongingstherapieën. Een Duits equivalent bestaat (nog) niet.
Welke rol speelt de biologische leeftijd bij de levensduur?
De biologische leeftijd hangt direct samen met de levensduur van een persoon. In deze grote meta-analyse kon worden aangetoond, dat de meting van de biologische leeftijd een betrouwbare methode is voor de verwachte levensverwachting. Daarnaast identificeerden de onderzoekers factoren die de biologische leeftijd versnellen. Daaronder vielen veel chronische ziekten, zoals diabetes mellitus, hart- en vaatziekten, HIV, maar ook roken, drinken en de sociaaleconomische status.Als er echter factoren zijn die mensen sneller laten verouderen, moet het ook mogelijk zijn om de "klok terug te draaien" of op zijn minst te vertragen.
Hieraan werken onder andere artsen zoals Oliver Zolman, oprichter van de Longevity School en Zolman Clinics. Met zijn aanpak wil hij tegen 2030 de biologische klok van 80-jarigen terugdraaien naar die van een 60-jarige. Klinkt ambitieus, maar ook eerst een beetje surrealistisch. Zeker zijn er echter in de komende jaren opmerkelijke doorbraken op het gebied van de verouderingsonderzoek – en alles hangt direct samen met de biologische leeftijd.
Biologische leeftijd meten met de Horvath-klok en epigenetische tests
Juist in verband met het verouderingsproces zijn er verschillende aanwijzingen waarmee men u.a. de biologische leeftijd kan beoordelen.Daaronder valt de bepaling van de telomeerlengte of het analyseren van bepaalde biomarkers in het bloed. De momenteel waarschijnlijk bekendste methode om de biologische leeftijd te bepalen, is een zogenaamde “epigenetische test”. Het idee voor de in 2011 geïntroduceerde Horvarth Clock is gebaseerd op het relatief nieuwe onderzoeksgebied van de epigenetica.
Epigenetische veranderingen hebben geen invloed op de genetische code zelf. Dit wordt aangeduid met de oude Griekse lettergreep “epi”, wat om of op betekent – dus voorbij onze DNA. In de epigenetica houdt men zich daarom niet bezig met mutaties, maar met modificaties die de activiteit van bepaalde genen beïnvloeden. Tot deze modificaties behoort bijvoorbeeld de methylatie, die leidt tot het uitschakelen van cellulaire processen. Hierbij wordt een chemische groep (CH3) op bepaalde plaatsen van de genetische code overgedragen, waardoor bijvoorbeeld eiwitten niet meer geproduceerd worden.
Met de toenemende leeftijd komen niet alleen willekeurige, maar ook typische epigenetische veranderingen. Omdat deze veranderingen (methylaties) gemeten kunnen worden, maakt dit het mogelijk om conclusies te trekken over de biologische leeftijd van een persoon. Op basis van deze informatie is het Steve Horvath en zijn collega's gelukt om een speciale algoritme te ontwikkelen waarmee de biologische leeftijd kan worden bepaald.
Epigenetische leeftijd eenvoudig uitgelegd: zo werkt de meting
Toegegeven, het geheel was behoorlijk wetenschappelijk verwoord. Hier is een analogie die je misschien helpt om een epigenetische leeftijdstest beter te begrijpen. Stel je voor dat je DNA de tekst in een boek is.Je leest echter nooit het hele boek, omdat het veel te groot is, maar altijd alleen maar stukken ervan. En zodat je kunt onthouden welke stukken je wilt lezen, heb je kleine Post-it briefjes aan het begin en het einde van de tekstpassage geplakt. Deze Post-it briefjes zijn jouw epigenetische markers, gemethyleerde plekken op jouw DNA. Ze veranderen jouw DNA op zich niet, maar bepalen welke stukken gelezen of gevonden worden en welke niet. Als deze uitleg je niet verder helpt, dan kun je ons artikel over Epigenetica lezen. Daar vergelijken we de markers met de volumeregelaars voor een beter begrip.
Door onderzoekers zoals Dr. Steve Horvath hebben we ontdekt dat sommige van deze "Post-it briefjes" geschikt zijn om de biologische leeftijd van een persoon te meten.
Epigenetische tests zijn meestal eenvoudige speekseltests - net als de eigen Molecular profiele test van MoleQlar.
Waarom zou men zijn biologische leeftijd verlagen?
Een hoge biologische leeftijd staat in verband met veel ziekten zoals z.B. kanker, hart- en vaatziekten en neurodegeneratieve aandoeningen zoals z.B. dementie. Onderzoekers hebben algoritmen ontwikkeld waarmee ze de invloed van de biologische leeftijd statistisch kunnen evalueren.
Naast de epigenetische klok is ook de telomeerlengte in de focus van het Longevity-onderzoek gekomen. Een studie toonde aan dat de telomeerlengte invers geassocieerd is met cardiovasculaire aandoeningen. Dit betekent: Hoe langer de telomeren zijn, hoe kleiner de kans is om aan cardiovasculaire aandoeningen te lijden. Een vergelijkbare relatie kon worden vastgesteld tussen telomeerlengte en Alzheimer. Het is daarom zeker zinvol om je biologische leeftijd zo laag mogelijk te houden. Meer over de relatie tussen telomeerverlies en veroudering lees je in ons artikel over telomeerverlies.
Wist je dat? In een klinische studie van Prof. Sekhar kon bij oudere proefpersonen, bij een regelmatige inname van GlyNAC, een verbetering van verschillende Hallmarks of Aging worden vastgesteld. Daaronder minder ontsteking, minder senescente cellen, verminderde genomische instabiliteit en een verbeterde insulineresistentie. Dit is een van de weinige studies waarin directe resultaten bij mensen en niet alleen bij dieren zijn onderzocht.
GlyNAC is een veelbelovend molecuul als het gaat om cellulaire energie en ook de biologische leeftijd.
Methoden om de biologische leeftijd te verlagen – levensstijl, voeding & beweging
Er zijn verschillende methoden en strategieën om de biologische leeftijd te verlagen. Sommige daarvan zijn gebaseerd op het opgeven van bepaalde gewoonten of een verandering van levensstijl. Oliver Zolman heeft hiervoor ook wetenschappelijke cijfers verzameld.
Volgens experts kan het niet-roken in vergelijking met roken, het leven met tot 12 jaar verlengen. Sport en beweging zouden het leven potentieel met 8 jaar kunnen verlengen. Verdere maatregelen zijn een caloriereductie dieet (z.B het vasten), een gezonde BMI tussen 18,5 en 22,5 en volgens een studie paradoxaal genoeg ook de consumptie van een half glas wijn vanwege de daarin aanwezige polyfenolen.
Een van de potentieel interessante ingrediënten in (rode) wijn is het zogenaamde resveratrol. Het moet echter worden opgemerkt dat de correlatie tussen levensduur en gematigde wijnconsumptie in vervolgonderzoeken niet altijd reproduceerbaar was.
Voor poederfans en capsuleliefhebbers - Trans-Resveratrol van MoleQlar is voor iedereen beschikbaar.
Voorbeeld Bryan Johnson: Hoe een ondernemer zijn biologische leeftijd wil verlagen
Ook Bryan Johnson, de eerder genoemde biotech-ondernemer en Longevity-hacker, zet ook in op een doordacht Longevity-plan om zijn biologische leeftijd te verlagen. Hiervoor eet hij 3 veganistische maaltijden en vast hij dagelijks tussen de 16 en 18 uur. Ook over de voordelen van een plantaardig dieet en intermittent fasting hebben we in eerdere berichten al geschreven – en in ons artikel over levensduur en voeding worden enkele dieetvormen uitgebreider belicht en vergeleken.
Johnsons voeding bestaat uit grotere hoeveelheden vezelrijk fruit en groenten en plantaardige eiwitten. Daarnaast neemt hij dagelijks de ongelooflijke hoeveelheid van 111 voedingssupplementen in! Tot zijn dagelijkse supplementroutine behoren u.a. Vitamine D, Omega-3-vetzuren, NAD-voorlopers, Calcium alfa-ketoglutaraat of Glucosamine .
Wist je dat? Bloed voor verjonging – deze twijfelachtige methode is door wetenschappers van de Harvard- en Duke-universiteit op muizen getest. Hierbij werden de bloedcirculaties van jonge muizen verbonden met die van oudere muizen – in vakjargon ook parabiose genoemd. Hierbij kon voor het eerst worden aangetoond dat naast een verbeterde stamcelfunctie, verhoogde cognitieve prestaties, ook de epigenetische leeftijd van de oude muizen verlaagd kon worden . Dit leidde tot een langere levensduur van de oude muizen en tot een betere gezondheidstoestand. De taak van het onderzoek is nu om uit te vinden welke factoren in het bloed van de jonge muizen verantwoordelijk zijn voor de afname van de biologische leeftijd.
Biologisch ouderdom verlagen door moleculaire benaderingen – NAD, SIRT1 & Spermidine in de schijnwerpers
In een zeer uitgebreid paper heeft de bekende verouderingsonderzoeker Dr. David Sinclair de moleculaire processen achter veroudering beschreven en een samenvatting van de studies over de omkering van de epigenetische leeftijd gegeven. Hij beschrijft vier stadia in het leven van een cel:
- A0: De embryonale cel. Op deze leeftijd is de cel jong en gezond
- A1: De jonge cel: De eerste verouderingsveranderingen doen zich voor bij de anderszins gezonde cel
- A2: Verouderde cel: De cel is verouderd en niet meer zo functioneel
- A3: Senescente cel: De cel is aan het einde van zijn leven gekomen en kan zich niet meer delen
Dr.Sinclair beschrijft in zijn paper mogelijke aanpakken om de biologische leeftijd terug te draaien. Het draait voornamelijk om A2 cellen, want deze kunnen op verschillende manieren weer verjongen. Dit heeft te maken met het vastenproces. We hebben voor jou hieronder de belangrijkste bevindingen kort samengevat. Als je de exacte biochemische achtergronden wilt weten, vind je deze in ons Vasten artikel.
Sirtuinen
Onder de Sirtuinen verstaat men een groep eiwitten die potentieel levensverlengend zijn. Vooral SIRT1, dat NAD als cofactor nodig heeft, speelt een belangrijke rol.Hoge NAD-spiegels, bijvoorbeeld door de suppletie van voorlopers, samen met de activatie van SIRT1 (bijvoorbeeld door vasten , of moleculen zoals resveratrol of glucosamine ) leiden tot een meetbare vermindering van de biologische leeftijd.
Spermidine
Bovendien lijkt het molecuul spermidine effectief te zijn. Enerzijds staat spermidine in nauw verband met een verbeterde autofagie . Als onze eigen vuilophaaldienst wordt versterkt, worden oude, kapotte cellen (A2) beter afgevoerd. Tegelijkertijd heeft spermidine invloed op de histonen. Histonen kun je je voorstellen als de verpakkingsdraad van een cadeau. Ze bevinden zich om je DNA. Spermidine kan, net als SIRT1, histonen losser maken, zodat het onderliggende DNA kan worden afgelezen.Het cruciale daarbij: De gelockerde histonen bevinden zich op plaatsen van het DNA die geassocieerd zijn met een langer leven.
Wist je dat? Op oudere leeftijd nemen onze NAD-spiegels af. Inmiddels weten we dat hoge NAD-spiegels een positieve invloed hebben op onze gezondheid . Ze kunnen ook helpen ons biologische leeftijd te verlagen door de activiteit van SIRT1 te ondersteunen.
Hoe kunnen we de afname van de NAD-spiegel op oudere leeftijd tegengaan? Hiervoor zijn er drie mogelijke benaderingen: Ten eerste kan men de voorlopers van NAD supplementeren. Tweede, de NAD-producerende enzymen ondersteunen. En ten derde, de afbraak van NAD vertragen. Alle drie mogelijkheden vind je bijvoorbeeld in de regeNAD complex van MoleQlar.Als je je jouw NAD-spiegel wilt bepalen, biedt onze NAD Droogbloed-Test een eenvoudige manier om dat te doen.
Met de NAD-test van MoleQlar ontdek je waar je staat met betrekking tot jouw NAD-spiegel.
Biologische klok terugdraaien? Toekomstvisie stamcellen
Oude cellen versterken door middel van sport, supplementen en voeding is een veelbelovende benadering in het onderzoek naar veroudering. Maar als je de biologische klok nog verder wilt terugdraaien, zal deze aanpak niet voldoende zijn. Hier moeten we het onderzoeksgebied van stamcellen induiken:
Wat zijn stamcellen? Basisprincipes uitgelegd
Iedereen van ons heeft een heel arsenaal aan stamcellen.Bijvoorbeeld zorgen stamcellen in ons beenmerg ervoor dat we voortdurend nieuwe rode bloedcellen, immuuncellen en bloedplaatjes kunnen aanmaken. Eenvoudig gezegd is een stamcel in staat zich in verschillende cellen te ontwikkelen. De "potentie" hangt daarbij af van het type stamcel.
Laten we terugkomen op ons voorbeeld: Een "hematopoëtische" stamcel in het beenmerg kan zich bij deling omzetten in een rode bloedcel, een erytrocyt, maar ook in een lymfo- of monocyte. Beide zijn vertegenwoordigers van ons immuunsysteem. Echter, de hematopoëtische stamcel kan zich niet omzetten in een nier-, lever- of hartspiercel. Aangezien onze stamcellen op oudere leeftijd niet meer zo krachtig zijn, hebben we minder immuuncellen en zijn we vatbaarder voor infecties.
Verbergt zich hier misschien het geheim van biologische verjonging? Kunnen we met gezonde, nieuwe stamcellen onze organen vernieuwen, het immuunsysteem versterken en veroudering stoppen? Dit is nog een toekomstvisie, maar het kan zeker werkelijkheid worden.
Yamanaka-factoren en iPS-cellen – een blik op de toekomst van verjonging
De basis hiervoor werd gelegd door de Japanse Nobelprijswinnaar Shinya Yamanaka van de Universiteit van Kyoto. Hij ontdekte in 2006/2007 de Yamanaka-factoren. Door de invoering van 4 genen kon Yamanaka huidcellen weer omzetten in embryonale stamcellen. Deze worden ook wel geïnduceerde pluripotente stamcellen, kortweg iPS, genoemd. Deze cellen zijn in staat, net als bij een menselijke kloon, zich in alle weefselsoorten te transformeren.
Echter volgde op de ontdekking ontgoocheling, want de ingesleuste genen veroorzaakten kanker. We zijn dus nog niet zo ver om met stamcellen onze organen te vernieuwen. Er wordt echter met grote ijver op dit gebied onderzoek gedaan en mogelijk kunnen hier baanbrekende nieuwe therapieën ontstaan.
Conclusie: Biologische leeftijd meten en gezond ouder worden
De biologische leeftijd is een cruciale factor als het gaat om het onderwerp levensduur of Longevity. Daarom zou je proberen deze zo laag mogelijk te houden. Helemaal volgens het motto “Healthy Ageing”, wat niets anders betekent dan dat je gezond ouder wordt of dat de chronologische leeftijd hoger is dan de biologische leeftijd. In de toekomst blijft het spannend of en wanneer er verjongingstherapieën zullen zijn die de biologische leeftijd drastisch kunnen terugdringen.In het MoleQlar Magazine houden we je hierover op de hoogte!
