Het zogenaamde ontstekingsveroudering (eng. inflammaging) behoort tot de Hallmarks of Aging en is een van de meest prominente leeftijdsgebonden veranderingen in de cel-celcommunicatie. Een ontsteking heeft veel oorzaken. Ophoping van weefselschade, falen van het immuunsysteem, ziekteverwekkers of het onvermogen van het lichaam om afgestorven cellen te verwijderen zijn slechts enkele voorbeelden hiervan.
Daarnaast hebben we in het gedeelte over cellulaire senescentie geleerd dat senescente cellen de neiging hebben om ontstekingsbevorderende stoffen aan hun omgeving af te geven. Op moleculair niveau leidt de versterkte activatie van NF-kB, een transcriptiefactor en levensduurpad, tot de ontwikkeling van een ontsteking.Alle deze omstandigheden zorgen er uiteindelijk voor dat een meer of minder grote celgroep een bepaalde groep van boodschappers produceert: Interleukine-1b, Tumornecrosefactor en interferonen.
Gecompliceerde namen met nog veel gecompliceerdere functies. Voor ons is het op dit moment voldoende om te weten dat deze stoffen via de bloedbaan overal in het lichaam worden verspreid en daardoor de communicatie tussen cellen verstoren.
Ontsteking en immuunsysteem
Een ontsteking is ook betrokken bij de ontwikkeling van obesitas en diabetes mellitus type 2. Deze twee ziekten hebben drastische gevolgen voor het lichaam en dragen aanzienlijk bij aan versnelde veroudering in de menselijke bevolking. Niet voor niets staan de pathologieën bij de Global Burden of Disease Study heel hoog op de lijst. Ook bij de genese van atherosclerose heeft de ontsteking zijn vingers in de pap.
Wanneer de ontstekingsleeftijd toeneemt, neemt als gevolg daarvan de functie van het immuunsysteem af. Dit heeft ingrijpende gevolgen. Deze immunosenescentie (zie senescentie) kan leiden tot een slechtere afweer tegen infectieverwekkers.
Ook de weerstand tegen tumoren is aangetast, vooral omdat een goed functionerend immuunsysteem ook beschermt tegen kwaadaardig veranderde cellen. Evenzo worden zombie-cellen in organen of in spierweefsel in een goed functionerend organisme door het immuunsysteem verwijderd. Leeftijdsgebonden of overmatige ontsteking beperkt dit alles.
Intercellulaire communicatie en NF-kB
Toen het onderzoek op zoek naar oorzaken en daarmee ook naar mogelijkheden voor verandering van de ontsteking iets dieper in de moleculaire paden dook, stuitte men op de transcriptiefactor NF-kB. Een overactivatie van NF-kB staat typisch in verband met veroudering.
In navolging van deze bevindingen zijn er enkele spannende experimenten uitgevoerd. Bij muizen, waaraan onderzoekers een gen voor de remming van NF-kB introduceerden, leidde dit tot een verjonging van de oorspronkelijk verouderde huid. In een andere studie, eveneens op het muismodel, voorkwam de genetische of medicamenteuze remming van NF-kB het optreden van typische kenmerken van veroudering.
Vergelijkbaar nieuw is de ontdekking dat ontsteking evenals stressreacties van het lichaam, NF-kB in de hypothalamus activeren en daarmee leiden tot een verlaagde afgifte van GnRH (Gonadotropin-Releasing-Hormoon). GnRH zorgt, zoals de naam al aangeeft, ervoor dat op de werkplek gonadotropines worden vrijgegeven. Dit is een groep hormonen die uiterst belangrijk is voor voortplanting en de productie van geslachtshormonen.
Een gebrek aan GnRH leidt tot botbreuken, zwakkere spieren of dunnere huid. De lijst is nog langer. Bij muizen kon een GnRH-behandeling de verouderingsontwikkeling vertragen. Deze bevinding toont enerzijds het vermogen van de hypothalamus om veroudering te moduleren en anderzijds de veelzijdige effecten van NF-kB.
Veranderde ontstekingswaarden in het bloed als aanwijzing
Artsen hebben verschillende parameters tot hun beschikking om een ontsteking te meten. De belangrijkste zijn:
- C-reactief proteïne. Afgekort CRP. Dit eiwit wordt in de lever geproduceerd en stijgt typisch bij een infectie, om de immuniteit te activeren. Reageert over het algemeen zeer traag en is bij een acute infectie vaak pas na 24 uur verhoogd.
- Interleukine-6: Deze boodschapperstof van het immuunsysteem wordt geproduceerd door T-helpercellen en macrofagen. Op oudere leeftijd lijkt deze boodschapperstof overmatig te worden uitgescheiden. Chronisch hoge Interleukine-6 waarden zijn geassocieerd met een slechtere overleving en dragen bij aan Inflammaging.
- Leukocytenaantal: De witte bloedcellen vormen de totaliteit van onze immuuncellen. Bij een infectie kunnen deze verhoogd zijn. Als men de leukocyten opsplitst in hun dochtercellen (granulocyten, eosinofielen) kan men mogelijk nauwkeurigere uitspraken doen over de oorzaak. Een hoog aantal eosinofielen vindt men z.B. bij allergisch astma.
- Procalcitonine: Dit peptide wordt gevormd in de C-cellen van de schildklier en is een marker voor een bacteriële infectie. In de klinische praktijk wordt deze marker gebruikt voor de diagnose/ het verloop van een sepsis.
Met de leeftijd stijgen sommige van deze ontstekingswaarden en dragen zo bij aan de ontwikkeling van ziekten.
Veranderde T-cellen – het immuunsysteem wordt verzwakt
Je kunt je ons immuunsysteem voorstellen als een groot leger. Er zijn verschillende actoren. Macrofagen zijn z.B . fresscellen die alles wat op hun pad komt, opeten. T-cellen zijn een andere klasse in jouw immuunsysteem. Ze behoren tot de witte bloedcellen, waarbij de T staat voor thymus – het orgaan waarin de T-cellen rijpen. De T-cellen hebben verschillende taken en worden onderscheiden op basis van hun oppervlaktekenmerken. T-cellen met het oppervlaktekenmerk CD-8 (ook bekend als T-killercellen ) zijn betrokken bij de verdediging tegen virussen.
Wat gebeurt er nu op latere leeftijd? Het lijkt erop dat een subgroep van T-cellen steeds meer toeneemt. De zogenaamde Taa-cellen. Deze nemen toe met de leeftijd en lijken de ontsteking te verhogen met behulp van de boodschapperstof Granzyme K + . Tegelijkertijd zorgt deze verandering in het immuunsysteem voor een zwakkere reactie op virussen. Het zijn dus niet alleen de pro-inflammatoire signaalwegen die worden beïnvloed, maar ook de afweercellen van ons immuunsysteem lijken te verouderen.
Ontstekingsremmende therapie als sleutel tot Longevity?
Nu we weten dat inflammaging een van de hallmarks of aging is en aanzienlijk bijdraagt aan de verouderingsprocessen, zou de volgende logische stap zijn om deze ontsteking te willen behandelen.In dierexperimenten kon aangetoond worden dat door het uitschakelen van enkele van de pro-inflammatoire signaalwegen, die bij ouderen uit de hand lopen, een verbeterde gezondheid kan worden bereikt.
Maar hoe zien de gegevens bij mensen eruit? Er zijn aanwijzingen dat door het innemen van laaggedoseerd ASS de ontsteking kan worden verminderd en daardoor de frequentie van het optreden van atherosclerose afneemt. Echter, ASS heeft ook enkele bijwerkingen. Z.B. maakt het bloed dunner, waardoor bij vallen het risico op een grotere bloeding bestaat. Bovendien tast het de maagwand aan en kan het daar voor zweren zorgen.
In andere studies werden medicijnen die het immuunsysteem onderdrukken, zoals Canakinumab, toegepast om de incidentie van atherosclerose, diabetes mellitus en hoge bloeddruk te verlagen.In een vergelijkbare richting gaat het onderzoek met het medicijn Rapamycine, dat onder andere in Peter Attia`s boek „Outlive“ uitgebreid wordt beschreven.
Conclusie over Inflammaging als Hallmark of Aging
Het ontstekingsveroudering (Inflammaging) speelt een belangrijke rol in het verouderingsproces. Het is echter zeer moeilijk om dit als een enkele factor te beschouwen, veel meer is het samen met de andere Hallmarks of Aging verantwoordelijk voor het verouderen. Senescente cellen dragen bij door de secretie van SASP , net zoals de epigenetische veranderingen op latere leeftijd .
Er zijn al eerste onderzoeksbenaderingen om dit Hallmark mogelijk om te keren.Van de regeneratie van de thymus, over ontstekingsremmende therapieën met monoklonale antilichamen tot de mogelijkheid om via voeding, Vasten en secundaire plantaardige stoffen invloed uit te oefenen op de ontsteking.
In het volgende artikel van deze serie gaat het over het elfde kenmerk van veroudering: Dysbiose.
